8 juni 2022

Ik sprak iemand die op zijn tachtigste wil sterven.

Hij heeft ook bewust geen kinderen. Vindt de menselijke overbevolking een van de grootste bedreigingen van de planeet. Begrijpt niet waarom we met heel veel kosten aan medicijnen en behandelingen maar eindeloos oud willen worden. Ooit is zo’n gedachte ook bij mij wel eens voorbij gekomen. Maar nooit zo concreet. Want hoe regel je dat? Bovendien: als je nog gezond bent kan je als oudere toch nog heel wat bijdragen aan de wereld? Ook al -dat moet ik toegeven- voel ik mij zelf al vanaf mijn 55e, toen ik mijn baan verloor, afgeschreven oftewel oud.

Onderwaardering van de ouderdom is een cultuurprobleem waarbij het over kosten gaat en niet over wat de ouderdom betekent.

In het boek “De kunst van het ouder worden” belichten filosofen Joep Dohmen en Jan Baars de ouderdom in onze westerse cultuur. Bij discussies over ouder worden gaat het vaak over de economische of biologische kant daarvan, en meestal niet over de betekenis van ouderdom, zeggen zij. Vroeger namen mensen het leven meer zoals het kwam. Wat ook wel logisch was want er was aan de meeste kwalen niet veel te doen. Die kwalen maakte hen vertrouwd met een naderende dood. Tegenwoordig is er aan heel wat kwalen wel wat te doen, en als dat toch niet zo blijkt te zijn kunnen patiënten soms agressief reageren naar de hulpverlener. Dit komt door onze ‘controledrift’, we willen alles zelf in de hand houden. En dat is misschien zo omdat we niet meer zo geloven in de eeuwigheid na dit leven.

Bovendien is het wel zo dat we langer leven, maar toch eerder dan vroeger als oud worden gezien. Iemand van veertig die zijn baan kwijtraakt, heet al een ‘oudere werkloze’. Onze cultuur hangt aan wat jong en nieuw is. We zijn niet meer in staat om een betekenis te geven aan de ouderdom, wat maakt dat de discussie gaat over de betaalbaarheid van voorzieningen en niet over wat ouderdom betekent. Hiermee, betogen Dohmen en Baar, stuur je ouderen naar ‘de schroothoop van het leven’. Als we ons meer zouden realiseren dat alles eindig is, dus ook ons leven en dat het leven daarom juist van het grootste belang is, zouden we beseffen dat we ook als we ouder zijn ons nog doelen kunnen stellen die voorbij onze eigen horizon gaan. Juist dan, want de moderne volwassene heeft daar geen tijd voor. Aldus deze filosofen.

Jong en nieuw heeft geen tijd om doelen te stellen die voorbij onze eigen horizon gaan. Dat is de kracht van ouderen.

Ik herken dit, jij ook? Het zijn vaak de oudere mensen die heel zinvol en betekenis vol werk leveren. Vrijwillig en dus onbetaald en soms daardoor kunnen ze zich inzetten voor iets wat ze werkelijk van belang vinden. Of het nou de opvang van kleinkinderen is, taxi’s rijden, zitting nemen in bestuur en politiek, buurthulp verlenen, zitting nemen in denktanks of wat dan ook. Toch is dit geen gewaardeerd en gezien onderdeel van onze cultuur.

In de weggooi-econonomie wordt er aan de mens juist eindeloos gesleuteld

Maar ook herken ik, dat het ‘normaal’ is dat er doorgesleuteld wordt aan een volslagen doorgeroest lichaam. Zelfs als de persoon die dat lichaam bewoont, dat niet meer wil. Dat sleutelen begint al vroeg: met preventie. Je voelt je nog gezond maar je bloeddruk is te hoog: pilletje erin. Een paar jaar later slik je er tien. En nog tien andere om de bijwerkingen te verminderen. Je gaat wennen aan dat lichaam vol chemie, dat toch niet meer zo voelde als vroeger en zo strompel je nog jaren door. Maar is dat een goed leven?

Misschien is de keuze van mijn gesprekspartner toch wel heel erg wijs. Na tachtig is het leven vaak niet meer zo prachtig.